Tweedehands cd's: eerst bepalen of je luistert of verzamelt

Wie tweedehands cd's zoekt om te luisteren, wil vooral dat het schijfje foutloos draait. Een verzamelaar wil bovendien een bepaalde persing, een compleet boekje en een hoes zonder scheurtjes. Die twee wensen sturen alles: de prijs die je aanvaardt, de gebreken die je toelaat en de plek waar je zoekt. Voor een album dat je gewoon eens wilt horen, volstaat een tweedehands muziek-cd die speelt, ook met een beschadigd plastic doosje. Voor een eerste uitgave of een beperkte oplage ligt de lat veel hoger.

Op Discogs, de grote databank voor muziekuitgaven, worden schijf en verpakking altijd apart beoordeeld. Standaard jewelcases worden daar zelfs niet beoordeeld, omdat je ze makkelijk kunt vervangen. Boekjes, inlays en digipacks krijgen wel een eigen oordeel. Neem die logica over wanneer je cd's tweedehands koopt, of dat nu een tweedehands muziek-cd uit een bak is of een box: vraag telkens naar de staat van de schijf, van het boekje en van de hoes, niet naar één algemeen cijfer.

Speelzijde en labelzijde van gebruikte cd's bekijken

Bijna iedereen kijkt naar de glanzende kant. De richtlijn voor bibliotheken en archieven van het Amerikaanse NIST en CLIR legt uit dat de laser door het polycarbonaat heen leest. Kleine, losse krasjes veroorzaken daardoor zelden problemen, en krassen in de looprichting van het spoor doen meer kwaad dan krassen van het midden naar de rand. Een radiale kras op de speelzijde mag je dus milder beoordelen dan een kras in een cirkel.

Draai het schijfje daarna om. Bij een cd ligt de metaallaag vlak onder de bedrukte kant, beschermd door slechts een dun laagje lak. Een kras of een afgetrokken sticker op die zijde kan gegevens blijvend vernietigen. Houd de cd tegen het raam: speldenprikjes licht door de laag verraden schade die je op de speelzijde niet ziet. Bij een enkelzijdige dvd ligt de laag in het midden van de schijf en is die kant minder kritiek, maar bij een muziek-cd blijft de bedrukte kant het gevoeligst.

Signalen om af te zien van de koop

Een donkere rand rond het schijfje, lichtpuntjes in de metaallaag, een licht gebogen cd of overblijfselen van lijm op de bedrukte kant zijn redenen om te passen. Bij gebruikte cd's online vraag je een foto in strijklicht van beide zijden.

Welke uitgave houd je vast? Barcode, IFPI-code en binnenring

Cd's tweedehands van hetzelfde album bestaan vaak als eerste persing, geremasterde heruitgave, import uit een ander land of als luxebox. Discogs onderscheidt daarvoor verschillende identificaties. Bij tweedehands cd's vind je een barcode op uitgaven van ongeveer 1979 en later. De IFPI- of SID-code werd in 1994 ingevoerd om piraterij tegen te gaan: hij begint normaal met de letters IFPI, gevolgd door vier of vijf tekens, en staat op optische schijven. De mastering-SID begint met een L, terwijl de moulding-SID bij het persen wordt toegevoegd.

Een bekend struikelblok is de LC-code van vier of vijf cijfers. Een Duits auteursrechtenorganisme kent die toe aan een rechthebbende, hij zegt dus niets over het label zelf. De matrixgegevens staan in de binnenring of op de naaf van het schijfje gestempeld of gegraveerd. Leg die inscripties naast de beschrijving van de uitgave die je zoekt, en je weet of je de juiste persing in handen hebt.

Gebruikte cd's beoordelen: de staatschaal voor tweedehands cd's

Wie gebruikte cd's verkoopt, gebruikt afkortingen die uit de wereld van de vinylplaten komen. Volgens het Discogs-model betekent Mint een perfecte cd, vaak nog verzegeld. Near Mint is bijna perfect, zonder duidelijke gebruikssporen. VG+ staat voor enkele lichte schrammetjes, VG voor tamelijk veel lichte schrammen of enkele duidelijkere krassen, en G voor veel schrammen maar een probleemloze weergave. Fair en Poor wijzen op schijfjes die kunnen overslaan of niet helemaal afspelen.

Onthoud dat deze termen het uiterlijk beschrijven, niet de luisterervaring. Stel dus de eenvoudige vraag of de cd van het eerste tot het laatste nummer is gespeeld. Voor een zeldzame uitgave betaal je liever iets meer voor Near Mint dan dat je meerdere VG-exemplaren verzamelt die je later toch moet vervangen.

  • Mint: perfect, soms nog verzegeld
  • Near Mint: geen duidelijke gebruikssporen
  • VG+: enkele lichte schrammen
  • VG: veel lichte of enkele duidelijke krassen
  • G: veel schrammen, speelt nog zonder problemen

Tweedehands cd kopen in een lot of een bak

Tweedehands cd's in een lot van twintig schijfjes lijken voordelig, maar vraagt de zorg van een boekhouder. Tel de schijven, controleer of elk exemplaar in het juiste doosje zit en of een box alle cd's bevat. De NIST-richtlijn stelt dat elke schijf alleen op zijn eigen naaf hoort te liggen, in een afzonderlijk doosje. Twee schijven op elkaar in één hoes zijn dus een signaal dat iemand de bak slordig heeft gesorteerd.

Op een rommelmarkt of in een kringloopwinkel kun je alles openmaken en in handen nemen. Dat is een voordeel tegenover online, waar je afhankelijk bent van foto's en een eerlijke omschrijving. Een tweedehands cd kopen bij een particulier? Reken de verzendkosten mee: een lage stukprijs verdwijnt snel in het porto.

Gebrande schijfjes en kopieën herkennen

Niet elk zilverkleurig schijfje is een officiële uitgave. Een beschrijfbare cd herken je aan een met stift beschreven of thuis geprinte sticker en aan het ontbreken van perscodes in de binnenring, terwijl in de fabriek geperste exemplaren die in de regel wel dragen. Een album dat als officiële uitgave wordt aangeboden, maar zonder gedrukt boekje, zonder leesbare barcode en met een kantoorprint als hoes, is een kopie en geen van de gebruikte cd's die je in een winkel vindt.

De NIST-gids noemt voor beschrijfbare schijven een theoretische limiet van enkele duizenden leesbeurten en raadt aan geen plakstickers te gebruiken op schijven die langer dan vijf jaar bewaard worden. Een zelfgebrande cd is dus zelden een betrouwbare drager voor een verzameling.

Reinigen en bewaren: wat wel en niet mag met een gebruikte cd

Het eerste instinct na de aankoop is poetsen. De gids raadt het omgekeerde aan: reinig alleen wanneer het vuil zichtbaar is, begin met een droge, zachte katoenen doek, veeg in een rechte lijn van het midden naar de rand en nooit in een cirkel, en gebruik geen papier, ook geen lensdoekjes. Isopropylalcohol is een aanvaardbaar mild oplosmiddel, aceton en benzeen beschadigen de schijf.

Voor het bewaren geldt: rechtopstaand zoals boeken in een rek, uit de buurt van warmte. De richtlijn noemt voor archivering een temperatuur tussen 4 en 20 graden en een relatieve vochtigheid van 20 tot 50 procent, met 18 graden en 40 procent als geschikte waarden op lange termijn. Schrijf nooit met een fijne stift of balpen op een cd, en trek geen plakker meer los, want daarmee ruk je lak en metaallaag mee.

Waar vind je tweedehands cd's in Vlaanderen en Brussel?

Het aanbod aan tweedehands cd's loopt langs vier wegen. Onafhankelijke platenzaken in de grotere steden hebben gesorteerde bakken en nemen soms hele collecties over. Kringloopwinkels en Oxfam-winkels verkopen cd's tegen kleine prijzen naargelang van de schenkingen. Rommelmarkten en zondagse boekenmarkten bieden bakken waarin je alles zelf nakijkt. Op 2dehands en Marktplaats staan cd's tweedehands van particulieren die hun collectie opruimen.

Wie bij een handelaar koopt, valt onder de Belgische consumentenregels met wettelijke garantie, wat bij een particulier niet geldt. Vraag voor een duurdere aankoop advies bij een consumentenorganisatie. Wie zelf een album doorverkoopt, volgt het schema van Discogs: staat van schijf en boekje, defecten aan het doosje, catalogusnummer en land van persing, en een stevige verpakking met bewijs van verzending.