Tweedehands piano: akoestisch, digitaal of silent, drie verschillende werelden
De eerste keuze is niet het merk maar de familie. Een tweedehands staande piano staat tegen een muur, heeft hamers van hout en vilt en moet regelmatig gestemd worden. Een vleugel klinkt dieper en voller, maar vraagt een ruime kamer en een zorgvuldige opstelling. Een digitale piano wordt nooit gestemd, is met een koptelefoon te bespelen en weegt aanzienlijk minder; het toetsenbord bootst het aanslaggevoel van een akoestisch instrument min of meer na. Daartussen zitten de silent- of hybride pianos, die een elektronisch systeem aan een akoestische mechaniek toevoegen.
Elke familie vraagt een eigen controle. Bij een akoestisch instrument kijk je naar hout, snaren en vilt; bij een digitaal model test je de elektronica, de toetsen en de aansluitingen. Een advertentie met enkel het woord piano volstaat niet: vraag naar het type, het merk, het serienummer en het bouwjaar, en bij een akoestisch exemplaar naar een foto van het geopende instrument.
Een tweedehands piano kies je ook op basis van het gebruik. Een kind dat net begint, heeft weinig aan een concertinstrument, terwijl een leerling aan de muziekacademie snel genoeg krijgt van een licht toetsenbord. De leraar is de aangewezen persoon om een keuze te bevestigen.
Wat het stemmen zegt over een piano tweedehands
Yamaha vermeldt dat elke snaar van een piano gemiddeld zo'n 90 kilogram spanning draagt, waardoor de snaren uitrekken, ook als niemand speelt. De fabrikant raadt daarom minstens één keer per jaar stemmen aan, en tijdens het eerste jaar na aankoop zelfs twee keer. Het stemmen geldt tegelijk als toestandsbepaling: de technicus die aan de stemmechaniek draait, merkt meteen of de stemmen goed vastzitten, of snaren vermoeid zijn en of het klavier moet worden bijgesteld. Ook Maene raadt minstens één of twee beurten per jaar aan.
Wie een piano tweedehands bekijkt, vraagt best om het instrument te horen voor het gestemd wordt: een piano die al lang gezakt is, of waarvan de noten niet blijven staan, wijst op een probleem met de stemwervels of het stemblok. Een instrument dat op de gebruikelijke stemhoogte staat, is een goed teken; een reeks noten die in enkele minuten wegzakt, niet.
Vraag naar de datum van de laatste stembeurt en naar de ingrepen die in het onderhoudsboekje staan, als dat bestaat. Een ernstige verkoper antwoordt nauwkeurig en blijft niet steken bij « goed onderhouden ». Is de piano verhuisd of vlak bij een radiator geplaatst, dan is vaak een extra stembeurt nodig.
Klankbord, brug, stemwervels: gebreken die het budget doen exploderen
Sommige onderdelen vervang je, andere niet. Volgens Thomann zijn scheuren in het klankbord of de brug een zeer complexe herstelling die het budget snel kan laten exploderen. De stemwervels moeten stevig in het stemblok zitten: zijn ze los, dan blijft het instrument soms helemaal niet gestemd. Geoxideerde of verouderde snaren moeten soms vervangen worden, wat bij een eenvoudig instrument niet altijd de moeite loont.
Bekijk dus de binnenkant met een zaklamp: roestplekken op de snaren, scheuren in het gladde hout van het klankbord, afgebroken stukjes rond de brug, losse schroeven. Dat zie je het best bij schuin invallend licht, en bij een vleugel moet je het deksel optillen. Een onafhankelijke technicus, zonder belang bij de verkoop, beoordeelt in een uur wat een koper alleen niet ziet.
Die inspectie weegt op de prijs, maar beschermt vooral tegen een zware uitgave. Maene benadrukt dat voor grote herstellingen eerst de kostprijs wordt vergeleken met de waarde van het instrument; een slimme koper maakt dezelfde berekening voor hij ja zegt.
Hamers, toetsen en pedalen: slijtage controleren
Een piepende pedaal, een toets die niet terugkeert of een platgeslagen hamer wijzen op een vermoeide mechaniek. Thomann geeft slijtagerichtlijnen voor een instrument dat vijf keer per week minstens twintig minuten wordt bespeeld: hamerkoppen schuurt men na ongeveer vijf jaar en vervangt men om de tien tot vijftien jaar, toetsbekleding na zo'n twintig jaar, en een algemene revisie wordt nodig binnen een veertig- tot zestigtal jaar. Hoe ouder het instrument, hoe groter de kans dat het zover is.
Speel toonladders van laag naar hoog, zacht en luid, en herhaal dezelfde noot snel. Luister naar droge geluiden, slappe of kleverige toetsen, hamers die slecht klinken en dempers die de toon niet afsnijden. Druk elk pedaal in: het rechterpedaal moet alle dempers optillen, het linker de klank veranderen zonder te kraken.
Bij een oud instrument vertellen vervangen onderdelen het verhaal. Nieuwe hamers op een versleten klavier lossen niets op als stemwervels of klankbord vermoeid zijn: vraag wat er gedaan is, door wie en wanneer, en eis een factuur.
Een tweedehands piano kopen bij een specialist of een particulier
Bij een particulier ligt de prijs vaak lager, maar het instrument wordt verkocht zoals het is, zonder afstelling of stemmen. Bij een specialist is de factuur hoger en de dienstverlening vollediger. Piano's Carlier in Sint-Agatha-Berchem toont een ruim aanbod staande en vleugelpianos, bij een deel ervan met een huurformule, en verwijst ook naar silent pianos. Namur Musique biedt een twintigtal gebruikte pianos op afspraak aan, met stemmen voor de levering, een tweede beurt binnen zes maanden en een mechaniekgarantie tot vijf jaar.
Dat verschil maakt een tweedehands piano kopen bij een particulier niet af te raden; je moet alleen de herstelkosten inrekenen. Een gratis weggegeven tweedehands staande piano kan duur uitvallen aan revisie, verhuis en stemmen, dus laat het instrument eerst nakijken voor je het aanvaardt. Maene biedt een eerste beoordeling aan op basis van foto's, gevolgd door een plaatsbezoek indien nodig.
Bewaar in elk geval een schriftelijk spoor: beschrijving van het instrument, serienummer, prijs en eventuele voorbehouden. Voor de wettelijke waarborg of een terugname informeer je je bij een consumentenorganisatie; de voorwaarden verschillen naargelang de verkoper een professional of een particulier is.
Tweedehands digitale piano: toetsen, geluidsuitgangen en levensduur
Bij een tweedehands digitale piano vervangt een elektronisch, verzwaard klavier de mechaniek, en bestaat het instrument uit onderdelen die niemand thuis repareert. Test alle achtentachtig toetsen op verschillende aanslagsterktes: geen enkele mag zwak klinken, stil blijven of twee keer afgaan. Sluit een koptelefoon aan, probeer de luidsprekers, de pedalen, de MIDI- of USB-aansluiting en de volumeknop, die met de jaren vaak kraakt.
Maene vermeldt dat een digitale piano gemiddeld tien tot vijftien jaar meegaat, soms twintig tot vijfentwintig, en snel in waarde daalt; vervangen kan dan voordeliger zijn dan een dure herstelling. Dat advies nodigt uit om voor aankoop te vragen of onderdelen en de voeding voor het exacte model nog verkrijgbaar zijn, want een te oud model wordt onherstelbaar.
Een tweedehands digitale piano vermijdt het stemmen en de zware verhuis, maar vraagt een goede test van het aanslaggevoel. Kom je van een akoestisch instrument, vergelijk dan met een model in de winkel: het klavier van een instapmodel verschilt vaak sterk van dat van een staande piano.
Vervoer, trappen en opstelling: de volledige kostprijs inrekenen
Een staande piano weegt enkele honderden kilo's, een vleugel nog meer. Meet voor je een gespecialiseerde ophaling boekt de deuren, gangen en trappen op, noteer de hoeken en geef de verdieping, de aanwezigheid van een lift en andere obstakels door. Namur Musique zegt dat bij moeilijk transport een verhuizer op kosten van de koper kan worden ingeschakeld: reken dat dus van meet af aan mee.
Zet het instrument bij aankomst tegen een binnenmuur, weg van radiator, zonnig raam of tocht, want warmte en schommelingen in luchtvochtigheid vermoeien het hout en brengen de stemming in de war. Plan enkele weken na de verhuis een stembeurt in, zodat het instrument kan stabiliseren.
Tel ten slotte aankoopprijs, ophaling, herstelling, eerste stembeurt en eventueel een verstelbare pianokruk op. Bij het tweedehands piano kopen vergelijk je de totale kostprijs met die van een nieuw instrument of een digitaal model: een eerlijke berekening voorkomt dat je drie maanden later ontdekt dat het toch geen goede zaak was.