Tweedehands synthesizer, begeleidingskeyboard of controller: waarover gaat het?
Onder het woord « synth » schuilen apparaten die niet dezelfde behoefte invullen. Een synthesizer maakt zijn klanken zelf met oscillatoren en filters, analoog of digitaal. Een begeleidingskeyboard biedt automatische begeleiding om alleen te spelen. Een masterkeyboard of controller geeft geen enkel geluid: het stuurt MIDI-berichten naar een module of een computer. Een workstation voegt een sequencer en vaak een sampler toe aan het klankgedeelte, terwijl een klankmodule geen toetsen heeft.
Bepaal dus eerst het gebruik voor je een advertentie voor een tweedehands synthesizer opent: podium, studio, leren spelen, experimenteren. Zoek dan het exacte model en de functies die voor jouw opstelling tellen: aantal tegelijk speelbare stemmen, audio-uitgangen, ingebouwde sequencer, externe sturing. Een polyfoon model met acht stemmen vervangt geen monofonisch instrument voor bassen, ook al delen ze een merknaam.
Een synthesizer tweedehands kost doorgaans minder dan een recent model van gelijke klasse, maar brengt ook onzekerheden mee. Noteer ze liever voor je de verkoper belt dan dat je ze bij de betaling ontdekt.
Serienummer en herkomst: een toestel waarvan je het verleden kent
Eerste reflex: kijk of het serienummer nog op het toestel staat. Een artikel van Loopmasters wijst erop dat een weggehaald nummer kan duiden op gestolen materiaal; een weggekrast nummer is een argument bij de onderhandeling, maar gebruik het voorzichtig. Vraag foto's van de onderkant en de achterkant, waar de plaatjes zitten, en vergelijk ze met de beelden van het model die de fabrikant publiceert.
Vraag de verkoper naar de geschiedenis van het toestel. Is het origineel? Zijn er herstellingen, een nieuwe voeding of een vervangen scherm geweest? Een ernstige eigenaar antwoordt nauwkeurig; iemand die zijn materiaal niet kent of cataloogfoto's gebruikt, wekt argwaan. De gespecialiseerde site VintageSynth raadt trouwens aan om op te passen met te mooie aanbiedingen en de beoordelingen van de verkoper na te gaan voor je je engageert.
Bij een aankoop op afstand vraag je best een korte video waarin het toestel opstart, een klank laadt, de wielen beweegt en over het hele toetsenbord speelt. Ze vervangt een proef ter plaatse niet, maar sluit al de meest voor de hand liggende gevallen uit.
Toetsen, wielen en aanslag: elke toets uitproberen
Het toetsenbord wordt het zwaarst belast, en daar verbergen zich de onregelmatige defecten. Loopmasters adviseert elke toets echt te bespelen in plaats van even aan te tikken: een noot die maar één keer op twee klinkt, zich herhaalt of stil blijft, wijst op een vuil of vermoeid contact. Speel ze allemaal met wisselende kracht en test het pitchwiel, het modulatiewiel, een eventuele hendel en de pedalen.
Voel bij een recente tweedehands synthesizer ook het aanslaggevoel. Een lichte veerbelaste aanslag, een halfverzwaard en een verzwaard hamerklavier spelen niet hetzelfde; wat prettig is voor wie klankvlakken speelt, kan een pianist tegenvallen. Beheerst het toestel aanslagsterkte of druk na de aanslag, controleer dan of die reacties werken door naar het effect op de klank te luisteren.
Een ontbrekende toets is niet altijd een reden om af te haken: Loopmasters merkt op dat het MIDI-brein van een synth ook zonder ingebouwd toetsenbord kan werken, bijvoorbeeld bij aansturing door een masterkeyboard. Het herstel hangt af van de beschikbaarheid van het onderdeel; zoek het op voor je koopt.
Aansluitingen, draaiknoppen en scherm: de onderdelen die slijten
Sluit het toestel aan op je eigen opstelling, met je eigen kabels. Loopmasters stelt voor de kabel in elke uitgang te bewegen om een kraak of een kortsluiting te horen: een losse jackplug of een uitgang die met tussenpozen wegvalt, stoort meer dan een kras op de behuizing. Kun je de ingangen niet testen, zorg dan minstens dat het geluid niet vervormd is.
Draai elke potmeter en elke encoder over zijn volledige loop terwijl je naar het resultaat luistert: krassen, waardesprongen of een regelaar zonder effect wijzen op vuil of slijtage. Druk op elke knop. Een slecht leesbaar scherm, zonder verlichting of met ontbrekende lijnen, maakt het werk lastig, vooral bij een instrument met veel menu's. Controleer bij een USB- of MIDI-poort of de computer het toestel herkent.
Ontbrekende knopjes en doppen van potmeters zijn goedkoop te vervangen, zegt Loopmasters, als het metalen deel werkt; zoek de onderdelen op voor je betaalt. Voor oudere synthesizers vraagt VintageSynth zich te informeren over moeilijk te vinden onderdelen, anders wordt een klein gebrek een onherstelbare reparatie.
Geheugenbatterij, opslag en voeding: als de klanken verdwijnen
Veel synthesizers bewaren hun programma's in een geheugen dat door een interne batterij wordt gevoed. Is die leeg, dan lijken de presets vreemd of ontbreken ze, merkt Loopmasters op, wat soms verklaart waarom een toestel in prijs is verlaagd. De batterij kan vervangen worden, maar dat vraagt het openen van het instrument en kennis van de juiste referentie: informeer je over het exacte model voor je onderhandelt.
Test het opslaan van een klank, zet het toestel uit, weer aan en roep het programma op: het resultaat moet identiek zijn. Vraag de verkoper om de inhoud vóór de verkoop op een kaart, diskette, USB-stick of computer te bewaren, en haal het bestand op zodat je het opnieuw kunt laden. Controleer bij een ouder toestel of het lezen van de gegevensdrager nog werkt.
Controleer ten slotte de voeding: originele adapter, spanning en polariteit conform het etiket van het toestel, geen blote draden of ongewone verwarming. Een ontbrekende of verkeerde transformator verhindert het opstarten en kan de elektronica beschadigen. Wordt de adapter niet meegeleverd, schat dan in hoe moeilijk het is een gelijkwaardige te vinden.
Tweedehands analoge synthesizer: bekende defecten en zeldzame onderdelen
Een tweedehands analoge synthesizer verleidt met zijn warme klank, maar veroudert op eigen wijze: condensatoren, stemchips en potmeters slijten, en sommige modellen hebben gedocumenteerde zwakke plekken. VintageSynth raadt aan de veelvoorkomende gebreken van het beoogde model op te zoeken en de verkoper te vragen te bewijzen dat zijn exemplaar er geen last van heeft. Eigenaarsforums en onderhoudshandleidingen praten er vaak over.
Beoordeel ook de herstelbaarheid. Het artikel van VintageSynth nodigt uit om je af te vragen of je zelf kunt herstellen of een technicus nodig hebt, en de kost van moeilijk te vinden onderdelen in te schatten. Een zeldzaam toestel waarvan de chips onvindbaar zijn, kan een vitrinestuk worden; een gangbaarder model biedt meer beschikbare onderdelen en technici die het kennen.
Laat een analoge synthesizer tweedehands enkele minuten opwarmen terwijl je speelt: een analoge oscillator kan driften, dat wil zeggen ontstemmen naarmate het toestel opwarmt. Stabiliseert de stemming na een korte tijd, dan is dat normaal; blijft ze wegzakken, dan vraagt het toestel een afstelling bij een specialist.
Tweedehands synthesizer kopen: platformen, proef en levering
Gespecialiseerde markten vergemakkelijken de vergelijking. Zic Ethic bundelt instrumenten van professionals en particulieren, ingedeeld in « Très bon état » of « Bon état », en geeft de koper een proefperiode van zeven dagen na ontvangst. Audiofanzine laat toe kleine advertenties te filteren op merk, prijs, geografische straal met of zonder levering en op particuliere of professionele verkoper, in een categorie synthesizers die los staat van drumcomputers, sequencers en samplers.
Die voorwaarden verschillen per verkoper: lees goed wat beloofd wordt, want een proefperiode of retour bestaat niet altijd tussen particulieren. VintageSynth waarschuwt voor verkopen « as is », die de herstelkosten bij de koper leggen, en adviseert na te gaan of de verkoper het instrument zorgvuldig verpakt. Open bij levering het pakket in aanwezigheid van de koerier, zodat je kunt weigeren of schade melden.
Voor een belangrijke aankoop verdient een proef ter plaatse, in een winkel of bij de verkoper, de voorkeur, met je eigen kabels en koptelefoon. De som van prijs, transport en herstel moet redelijk blijven ten opzichte van een recent model. Bij een tweedehands synthesizer kopen reken je dus alles mee.
Licenties, software en MIDI: de opstelling vervolledigen
Sommige recente instrumenten komen met een editorsoftware, klankbanken of plug-ins waarvan de licentie aan de eerste koper gekoppeld is. Laat schriftelijk bevestigen wat overdraagbaar is, want een oude activeringscode werkt niet noodzakelijk voor jou. Controleer of de ondersteunde software compatibel is met je computersysteem.
Kijk bij de aansluitingen naar de stereo-uitgangen, de koptelefoonuitgang, de MIDI-poorten en de USB: een toestel dat als « alles in één » wordt verkocht, heeft niet altijd de verbinding die je verwacht. Als je opstelling een synchronisatie-ingang of externe sturing vraagt, test die dan met je eigen materiaal.
Houd ten slotte het geheel in het oog: een goed gekozen tweedehands synthesizer kan jarenlang in een studio meegaan, op voorwaarde dat de toetsen reageren, de aansluitingen standhouden en het geheugen je klanken onthoudt.